Kunst: respectabel populisme vs elitair gedoe
Wie Amsterdam versus Rotterdam ter sprake brengt, heeft het vaak over de laatste stand van de eredivisie van het betaald voetbal. Maar hoe zit het met de prestaties op kunstgebied?
Door Dan
Vorig jaar maakte Wim Pijbes de transfer van de rebelse Rotterdamse Kunsthal naar het deftige Rijksmuseum. Onder Pijbes’ leiding kwam de Kunsthal tot grote bloei. Dat kwam mede door ‘verrassende combinaties van hoge kunst met alledaagsheid’. Van tentoonstellingen van lingerieontwerpster Marlies Dekker tot de sciencefictionserie Star Trek en voetbalclub Feyenoord. ‘Respectabel populisme’, zo was te lezen in een recent interview dat Pijbes eind juni met Elsevier had. Is de Kunsthal kenmerkend voor de Rotterdamse kunstmentaliteit?
De Kunsthal, Rotterdam
Nee, zegt ‘art watcher’ Ilana Ifrah. Zij studeerde aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam en blogt op de website www.no4cubic.wordpress.com over kunst en architectuur in Rotterdam. “De Kunsthal is gevarieerder qua aanbod, waardoor het misschien aantrekkelijker is voor ‘dagjesmensen’. Maar het mikt dus niet per se op de kunstliefhebber. De echte hedendaagse tentoonstellingen vind je in het Museum Boijmans van Beuningen”.
Het museum werd in 1841 opgericht, toen een gedeelte van de privécollectie van de Rotterdamse kunstverzamelaar Frans Jacob Otto Boijmans er werd ondergebracht. Die collectie ging voor een deel verloren bij een brand in 1864, maar werd in de jaren daarna steeds uitgebreid. De huidige naam ontstond doordat de collectie van Daniel George van Beuningen in 1958 werd toegevoegd.
Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam
Kunst is er bij Ifrah met de paplepel ingegoten; het was in dat museum waar ze als driejarige peuter aan de hand van haar opa al kwam. De collectie van het Museum Boijmans van Beuningen bestaat uit oude, moderne en hedendaagse schilderskunst. Er zijn werken te zien van Vincent van Gogh, Claude Monet, Piet Mondriaan, Salvador Dali en Andy Warhol. Hoewel Rotterdam in de Tweede Wereldoorlog door Duitse bombardementen verwoest werd en de stad door veel nieuwbouw de enige Nederlandse stad met een échte skyline is, gaat de museumgeschiedenis toch ruim 150 jaar terug in de tijd. Het Rijksmuseum is ouder, maar niet het oudste museum van ons land; dat is het Telyer Museum in Haarlem dat uit 1784 dateert.
De tijdelijke locatie van het Stedelijk Museum, Amsterdam
“De tegenhanger van het Boijmans van Beuningen is het Stedelijk Museum in Amsterdam. Een museum met interessante exposities en moderne kunst. Daar kom ik dan ook graag, hoewel dat tijdelijk in een gebouw naast het Centraal Station zat”.
Dat laatste lijkt het probleem van Amsterdam te zijn. Een aantal musea wordt nu tegelijkertijd verbouwd, zijn in aangepaste vorm open of zelfs helemaal gesloten. Het Stedelijk Museum gaat in 2010 open. Een gedeelte van de collectie is opgeslagen in een gebouw in Sloterdijk. Nu tourt het museum met het project Stedelijk in de Stad! tot eind 2009 door verschillende locaties in Amsterdam. Het Rijksmuseum zal, na een vertraagde en problematische verbouwing, in 2013 haar deuren weer volledig voor het publiek openen.
Maar een duidelijke vergelijking maken tussen de twee steden vindt Ifrah lastig.
“Amsterdam heeft meer internationale allure en aantrekkingskracht op toeristen. Maar Rotterdam heeft ArtRotterdam, de beurs die inmiddels zijn naam gevestigd heeft binnen Europa en daarbuiten. Bij de Amsterdamse tegenhanger ontbreekt dit nog, de kwaliteit is minder.
Rotterdam geniet ook op architectonisch gebied wereldkundige bekendheid door de stad zelf en het Nederlands Architectuurinstituut”.
Het Rijskmuseum, Amsterdam
Ifrah zegt wel goed zicht te hebben op de zogenaamde ‘gallery scene’, omdat haar vriend kunstenaar is. Het is in die wereld waar aankomende kunstenaars de kans krijgen om hun werk te exposeren. Maar dan moeten ze wel eerst de houder van een kunstgalerie overtuigen. Zij vervullen een belangrijke rol en zijn onderdeel van een veel groter netwerk, waar bijvoorbeeld ook kunstkenners en museumdirecteurs zich in bevinden.
In de gallery scene zijn de verschillen tussen de twee steden volgens Ifrah wel merkbaar. “Rotterdam is een broeinest van nieuw talent, waar iedereen welkom is. Amsterdam is wat meer gevestigd, hautain en gesloten. Een plek waar je als buitenstaander veel moeilijker tussenkomt omdat de scene daar uit alleen maar Amsterdammers bestaat”.
De in Amsterdam woonachtige digitaal kunstenares Edskea Beijlsmit-Verhoeff vindt ook dat de hoofdstedelijke kunstscene redelijk gesloten is. “Er is zeker een groot verschil tussen de Amsterdamse en Rotterdamse kunstwereld. Waar Rotterdam veel meer kunst en platforms biedt, blijft men in Amsterdam hangen in dogma’s als ‘wat is kunst?’ Er is een redelijk beperkte incrowd, die zichzelf continu afvraagt wat nou cultureel verantwoord is. In Rotterdam wordt meer vanuit de Amerikaanse visie van wat het publiek wil gedacht”.
Beijlsmit-Verhoeff maakt met haar bedrijf Ed-Art digitale schilderijen en doet naast allerlei kunstprojecten vooral performance en videokunst. Met ‘Body as tool’ exposeerde zij in 2007 in een Rotterdamse galerie. Op wat quasi grappige opmerkingen na, kreeg zij daar nagenoeg geen commentaar van haar Amsterdamse collega’s. Ze ziet zichzelf dan ook als global citizen, iemand die niet gebonden is aan een stad, regio of land.
Maar ook zij is van mening dat de Rotterdamse kunstscene meer broeit en minder bureaucratisch is. “In Amsterdam is altijd veel gedoe over subsidies en de commissies die daarover gaan. Je ziet veel arrogantie tussen kunstenaars onderling in het gevecht om de verdeling daarvan. Het wordt nog erger als er overheidsopdrachten worden uitgedeeld. Die bureaucratie is niet echt bevorderlijk voor de kunst”.
Hoe het er precies in de galerieën aan toe gaat, weet Beijlsmit-Verhoeff niet. Ze zit niet zo diep in die wereld, zegt ze.
De ’nieuwe’ directeur van het Rijksmuseum vindt ze in ieder geval een welkome aanwinst voor de stad. Het zou volgens haar eigenlijk helemaal niet om Amsterdam versus Rotterdam moeten gaan. Ifrah is het daar mee eens. “Een kunstenaar die uit Amsterdam naar Rotterdam zou komen, wordt hier gegarandeerd met open armen ontvangen”.
Is de overstap van Rotterdam naar Amsterdam moeilijker dan andersom? Ifrah vindt van wel: “Een vriend van ons is een redelijk gevestigde kunstschilder. Hij is recent verhuisd naar Amsterdam en al een hele tijd bezig om zijn werk daar in een galerie te krijgen. Maar het lukt gewoon niet. Het blijft ons kent ons”.
Iemand die een tegengeluid laat horen is Cokkie Snoei. De Rotterdamse galeriehoudster opende in april een galerie in de Jordaan. Zij vindt dat het kunstklimaat en de aantrekkingskracht van Rotterdam op kunstenaars juist minder is geworden. “Dat komt deels door de Lijst Pim Fortuyn. Onder die partij werd er niet echt een lange termijn visie op kunst ontwikkeld. Ik zie veel jonge kunstenaars nu de stad verlaten”.
Snoei is pas de tweede Rotterdammer met een galerie in de hoofdstad, Ron Mandos ging haar voor. Maar dat was uit ruimtegebrek: hij kon een groter pand in Amsterdam krijgen. In het geval van Snoei speelde teruglopende bezoekersaantallen in haar galerie aan de Mauritsweg een rol. Ze zegt het te moeten hebben van het establishment en dat is in Amsterdam beter vertegenwoordigd.
Het openen van de galerie ging vrij soepel; ze liet doorschemeren dat ze op zoek was naar een locatie, waarop een collega haar tipte. Ze vindt het echter lastig om iets te zeggen over verschillen tussen de twee steden. “Ik werk met nationale en internationale kunstenaars. Wel heeft Amsterdam een betere infrastructuur en grotere aantrekkingskracht op mensen uit het buitenland” Snoei vindt geslotenheid niet iets typisch Amsterdams, maar iets dat in elke subcultuur plaatsvindt. “Je moet op zoek naar je plekje en soms moet je je daarbij eerst bewijzen”.
